|
Egoera naturalean mantentzen diren eremuetan,
mendi gailur edo muino batetik arretaz begira jarriz gero, ibaia nondik
nora doan erakusten diguten landare zerrenda batzuk badirela ohartuko
gara.
Ibaiek alboetan izan ohi dituzten landarediz osatutako zerrendak, bereziak
dira. Oso gutxi baitira sustraiak ur azpian izanik bizirik iraun dezaketenak:
haltzak Kantauri aldean, makalak alderdi mediterraniarrean, eta, bi aldeetan,
sahatsak dira beti putzu eginda dauden lurretara ondo egokitzen direnak.
Haltzadi eta makaldi hauen inguruetan, sahatsez gain, lizarra, hurritza,
lezka, azeri-buztana... eta beste hainbat espeziek aberasten du hain garrantzitsua
den landaredia.
|
Haltzadia
|
 |
Hegazti askoren habiak, edota ugaztun gautar
askoren ezkutalekuak, ibai-ertzeko basoan kokatzen dira. Baso horietako
zuhaitzetako hostoek eskaintzen duten itzalak eguzkiak ura gehiegi berotzea
eragozten du, ibaia mikroklima freskoan gordez. Uretan murgilduriko sustraiek
arrainen babesgarri diren ezkuta gune txikiak sortzen dituzte, eta, lurrari
gogor helduz, ibaien higadura eta uholde garaiko hondamendia eragozten dute.
Landaredi honen hosto, lore eta fruituak hegazti eta hainbat ugaztunen elikagai
dira, bai eta ibaietako harrien azpian bizi diren barraskilo, zizare eta
intsektu txikientzat ere. Azken hauek, hein berean, arrain askorentzako
elikagai nagusi dira. |
|
Zoritxarrez, garai batean oso ugari eta garatuak ziren ibai-ertzeko
basoak asko murriztu dira, nekazal ustiaketarako lur hezeak lortzearren
lehenik eta, geroago, etxe, garraiobide eta industri guneen eraikuntzarako
leku bilakatu direlako.
Baso hauek nekazaritza inguruetan, ongarrien gehiegikeria dela
eta, konpontzen zaila den kutsadura oztopatzen dute, ibaia garbi mantenduz.
Izan ere, hainbat lekutan ikusi ahal izan da 5-10mko zabalerako haltzadiak
nekazal poluzioaren %90 inguru finka dezakeela.
|
|
 |
HALTZA: Ibai eta erreka bazterretan, ilarak eratuz, zuhaitz
arrunta da. 20-25 metroko altuera dauka eta adaburu zabal eta konikoa
edo piramidala. Azal arre iluna (purpura-marroi kolorekoa) duen enbor
zuzena eta hosto zerratu biribilak ditu. Lore arrak gerba zilindrikotan
eta emeak egurrezkotan dituena. Bere haziak hain txikiak direnez, kilo
batean milioi bat kabitzen dira. Negu hasieratik maiatza bitartera loratzen
da eta fruituak udazkenean heltzen dira.
Haltzaren sustraietan kolore arreko nodulu batzuk aurkitu ohi dira
eta beraietan bakterio bat. Bakterio hori, landarearekin sinbiosian bizi
da, atmosferako nitrogenoa finkatuz. Horregatik zuhaitz horrek duen garrantzi
ekologikoa kontutan hartzeko da. Nitrogenoa finkatzeko duen gaitasunagatik,
hezetasuna dagoen lurzoru oso pobreak koloniza ditzake eta ur bazterrak
eta ur-ezpondak ere bai.
|
Haltza haziak 
Haltza hostoa 
|
|
Bere egurra oso erabilia da, batez ere uretan duen iraunkortasunagatik.
Azalak tanino ugari dituenez, larruak ontzeko erabili ohi izan da, baita
astrigente modura ere. Hostoen infusioa diuretikoa eta erreumaren kontrako
erremedioa dela diote. Txaplata modura ere, forunkuluak sendatzeko, erabili
da. Haltzak duen bigarren azala, suge hozkaden erremedioa dela diote.
|
 |
LIZARRA: Oso hedaturik dago Europan, bai basoetan bai sastrakadietan
(oso ondo hazten da lur heze eta alkalinoetan). 40 metroko altuera hartu
ohi du. Apaingarri gisa landatu ohi da parke, hilerri, eta abarretan.
Adaburu garai eta biribildua dauka, oso gora joaten diren adarrekin. Azala
gris argia da, leuna hasieran eta ildaxka-sareduna gero. Hosto konposatuak
(bakoitzak 9 foliolo edo gehiago) ditu hosto begi beltzekin. Zur baliotsua
dauka, argia, sendoa eta malgua. Kirol ekipoak, erremintetarako eskutokiak,
altzariak, bastoiak,... egiteko erabiltzen da. Oso erregai ona eta landare
ikatza ere ematen ditu.
|
|
 |
HURRITZA: Europan oso hedaturik dago.
Baso, basarte eta hesi ilaretan hazten da. 12 metroko altuerara irits liteke,
baina, oro har, 6 metro baino gutxiago edukitzen du. Normalean zuhaixka
zabala izaten da, nahiz batzuetan, enbor txikia edukitzen duen. Azal leun
eta arre-grisaxka distiratsua dauka, poro ilara horizontalekin. Bere fruitua
hurra da. Enborra makilak egiteko eta saskigintzarako preziatua da. |
|
 |
SAHATSA: Europako zonalde epeletara zabaltzen da. Zuhaixka
itxura izaten badu ere, 30 metro luze har ditzake. Lur hezeetako espeziea
da eta uholde garai luzeak jasan ditzake. Hosto sinpleak, ezkata bakar
batez babestutako begiak, eta gerbatan elkartutako influoreszentziak dituzte.
Fruitua kapsula-motakoa da.
 ---------- ----------
|
| LEZKA: Urtegietan eta ur geldidun ibaietan hazten
da. Kanabera berdeak, hosto luzeak eta galburu moreak ditu. Komunitate trinkoak
eratzen ditu. 3 metroko altuera hartzen du. Zurtoin sendoak dauzka, lastozko
sabaiak egiteko oso preziatuak. |
 |
|
|
EZPATA BELARRA: Zurtoin tente eta gogorrak ditu
eta hauek baino luzeagoak diren hosto linealak. Zurtoinaren buruan zigarro
puro baten antzeko lore bereziak daude. 1,5 eta 2,5 metro bitarteko landare
garaia da. Komunitate handitan hazten da, sakonera txikiko edo mugimendu
geldoko ur geza lasaiko guneetan. Lezka arruntaren ondoan egon ohi da. Ekaina
eta uztaila bitartean loratzen da. Hostoez otarreak egiten dira. |
 |
AZERI-BUZTANA: Ekisetaleen ordenako eta equisetum generoko
landarea da. Adabetarte ugariz hornitua dagoen zurtoin biluzi eta bertizilatua,
eta hosto harikariak dituzte. Paleozoiko garaiko landaredi masa handien
parte izan ziren, egun 25 espezie besterik ez da kontserbatzen.
|
|
